แว่วเสียงนาฬิกาแห่งบ้านทุ่ง โก่งคอขันบนคอนบอกเวลา
ฟ้ายังไม่สางหมอกควันสีจาง เจือกลิ่นฟืนชื้นลอยอ้อยอิ่ง
แทรกผ่านแผงหญ้าคาแห้งถักทอ เป็หลังคากระท่อมเรือนไม้ไผ่
มือยับย่นประคองกอบเม็ดข้าว ที่แช่น้ำไว้ตอนหัวค่ำก่อนเข้านอน
ซาวล้างน้ำขุ้นข้นจนเปลี่ยนเป็น้ำใส แม่เฒ่าผมหงอกสีดอกฝ้าย
ใช้มือช้อนวางเม็ดข้าวลงก้นหวดไผ่สาน ตักน้ำเย็นจากโอ่งดินรดอีกรอบ
รอจนน้ำใสหยดสุดท้ายผ่านก้นหวด ก่อนยกขึ้นวางลงปากหม้อนึ่งก้นดำ
ไม่ลืมคว้าฝาหม้อขนาดเหมาะมาปิด ดุ้นท่อนฟืนเร่งไฟ ไอน้ำร้อนเริ่มพวยพุ่งดันควัน
“อ้าว! พากันตื่นได้แล้วอีหล่า”
ปากก็ส่งเสียงปลุก เ้าตัวสองหลานน้อยอีกฟากห้องไผ่ขัดสาน
เป็แผ่นกว้างถูกใช้ให้เป็ฝากั้นห้อง ระหว่างครัวและเรือนนอน
อากาศเย็นะเืจากเทือกเขาภูพาน แผ่กระจายลงมาถึง
บริเวณหมู่บ้านคำตานา ที่อดีตคนฝั่งโขงข้ามมาตั้งถิ่นฐาน
ร่วมกลุ่มกัน จวบบัดนี้มีประชากรขยายเพิ่มจำนวนขึ้น
หมอกยามเช้าแทรกซึม รอดผ่านตามรอยปะต่อขัดสาน
ร่างน้อยสองตัวแย่กันมุดหัวคดคู้ หาความอุ่นใต้ผ้าห่มขี้งาผืนเก่า
พลันเด็กหญิงวัยไล่เลี่ยกัน ถูกสำเนียงกระตุ้นเรียกจากชานเรือนครัว
“ลุกเถิ้น ลูกหลานเอ้ย”
แม่เฒ่าเร่งด้วยภาษาท้องถิ่น แถบอีสานเหนือที่ราบสูง
ตัวจ่อยโผล่หัวแดงพ้นผ้าห่ม สะกิดอีกร่างขี้เซาให้รู้ตัว
“ป่ะลุก ๆ”
เด็กผิวหมึกยังนิ่งไม่ไหวติง
“อย่าเพิ่ง หลาย”
โอ้เอ้ต่อรอง เพียงแต่ได้ยินเสียงเพ้อ
“ไปล้างหน้า ล้างตาสา สิได่ซ่วง ๆ”
แม่เฒ่าหอม บอกลอยมาอีกหน
“เอ้าเร็ว ๆ”
เ้าหัวแดงงัดดึงแงะเอาเด็กผิวหมึก ให้ลุกขึ้นนั่งทรงตัว
“สิพาไปเก็บเห็ด ทางโคกอีขาว มาขายกันเด้อ”
แค่คำของยายเฒ่าเอ่ยให้ได้ยิน ทั้งสองคนหูผึ่งตาสว่างทันที
ช่วยกันตลบมุ้งพับเก็บที่นอน เ้าหัวแดงผลักประตูก้าวออกมา
ชานเรือนด้านหลัง เสียงขันอลูมิเนียมก้นรั่ว กระทบครูดผิวโอ่งัรัว ๆ
มือน้อยกวักน้ำเย็นรดราดตามใบหน้า แปรงสีฟันหัวบาน
จุ่มคลุกเกล็ดเกลือเค็ม อมเข้าปาก แคะขี้หู ขี้ตา ปาดน้ำเย็นผ่านหน้า
เรียกอาการตื่นตัว ก่อนคว้าผ้าฝ้ายทอมือเนื้อหยาบชับละอองน้ำ
ตามหน้าน้อยลำคอลามท้ายทอย จึงเป็อันเสร็จสิ้นขบวนการ
ล้างหน้าแบบชนิดขอวิ่งผ่าน ของสองเด็กหญิงวัยกำลังซน
“กะแล้ว ๆ บาดหนิ”
ต่างกระตือรือร้น ผุดกลับเข้าห้อง ผลัดเปลี่ยนเสื้อผ้าหาชุดรัดกุม
สวมกางเกงขายาวหูรูด ฝ้ายย้อมคราม ท่าทางทะมัดทะแมง
เ้าหัวแดงร่างจ่อย เดินออกมาชานเรือน ใช้มือจับบันได
จัดแจงไถเสือกลงด้านล่าง พอแตะพื้นดินไต่เท้าก้าวลงเรือน
ใต้ถุนบ้าน หมาบักโด้ยหลังอานกระดิกหาง
“งี๊ ๆ ๆ โฮ่ง ๆ”
“อยู่ม่องได๋ น้อ”ส่ายสายตาเสาะหา
เสื้อแขนยาวสีครามตัวเก่ง ซึ่งถูกฟาดวางบนราวไผ่
เขย่งเท้าคว้าสะบัดไล่แมงมุมน้อย ที่เกาะหลบหนาวเมื่อคืน ให้รีบหนีไป
ก่อนสวมทับลำตัว ขยับเดินไปอีกด้านหลัง สาวเท้าเร็วผ่านห้องส้วมชึม
แหล่งตุ๊กแกหัวโตที่อาศัยกบดานอยู่ จึงกะจะเก็บเอาไว้ไปปล่อยที่ชายทุ่งหัวนาดีกว่า
เพราะหลีกเลี่ยงไม่อยากปะหน้ากับเ้าถิ่นในสถานที่แคบ
สืบเท้ากลับย้อนขึ้นบนเรือนอีกครั้ง มองเห็นเด็กผิวหมึก
กำลังยัดชุดเสื้อผ้าอีกตัว ลงก้นถุงสะพาย คงจะเอาไว้เผื่อ
ใช้เปลี่ยนหลังลงเล่นน้ำ ในหนองกลางนาลุงเคนใจดี
“กุ๊ก ๆ ๆ มาพากันมากินสาเด้อ”
เสียงเรียกให้ไก่ที่เลี้ยงไว้ ออกมากินอาหารของเด็กผิวหมึก
เมล็ดข้าวเปลือกถูกโปรยลงลานดิน หน้าเรือนเต็มเกลื่อน
ไก่โต้งผู้ทำหน้าที่บอกเวลา กระพือปีกถลาบินลงจิกข้าวเข้าปาก
นางไก่ แม่ลูกดกพาบรรดาลูกเจี้ยบน้อย วิ่งกรูเป็พรวน
ทางแม่เฒ่าสาละวน จัดแจงห่อพริก ห่อเกลือ พวกเสบียง
กระติ๊บข้าวเหนียวถูกวางหย่อนลงตะกร้า แล้วหันมาแต่งคำหมากอมเคี้ยว
พร้อมจับจีบหมาก พลู วางผ้าขาวม้าสีหม่นมาห่อหุ้ม แล้วคาดไว้ที่เอวใกล้ตัว
ประหนึ่งห่อทองคำล้ำค่า หันไปจับคว้าตะกร้าก้าวลงบันได หลังจากจัดแจงทุกอย่างแล้ว
“หา อีหยังยาย?”
เด็กน้อยผิวหมึก ยืนโปรยข้าวเปลือกให้ไก่ ถามกับยายเฒ่า
แม่เฒ่าหอมก้มลงมองหารองเท้าแตะ หนังเหนียวสีดำประจำกาย
จากที่เคยเป็สายพาน ลากหินกลิ้งบดขัดสีข้าวเปลือก
ให้เปลี่ยนเป็ข้าวสารในโรงสีข้าว ของหมู่บ้านเมื่อผ่านการใช้งาน
นานนับหลายปี จึงพ้นสภาพปลดระวางลง ก่อนจะถูกทิ้งไปอย่างไร้ค่า
“อย่าสิถิ่ม ข่อยขอเอาไปเฮ็ดเกิบใส่ก่อน”
นางอุตส่าห์นำมาดัดแปลง เป็รองเท้าคีบได้หลายคู่เอาไว้ใช้เอง
รวมทั้งสองหลานแล้ว ยังทำแบ่งปันคนละแวกคุ้มเรือนและมวลเพื่อนบ้าน
ต่างคืนน้ำใจมอบข้าวสาร เป็การตอบแทนแลกเปลี่ยน
หลังจากทำหน้าที่ให้อาหารไก่แล้ว เด็กผิวหมึกนั่งเล่นกับเ้าตูบมอม
รอความพร้อมของเ้าหัวแดง สหายที่ยังคงอยู่บนเรือน
“ฮิ ฟ้าว ๆ แหน่”
ความรีบอยากไป ทั้งที่ตอนแรกตัวเองเป็ฝ่ายอิดออดไม่อยากตื่นลุก
“ฮ่วย! อย่าเร่งหลาย มันสิลืมของ”
เ้าหัวแดงหยิบจับปลอกด้ามพร้า หย่อนลงก้นถุง
เศษพลาสติกที่ทำมาจากกระสอบปุ๋ยเคมี ตราหัวกระต่าย
วัสดุที่ถูกใช้แล้ว นำกลับมาใช้สอยได้อีก ถือว่าก่อประโยชน์ยิ่งนัก
“ไซ้ของ กะให้มันคุ้มเด้อ อีหล่า”
ยายเฒ่าบอกสอนกับเ้าหัวแดง ผู้ลงมือตัดเย็บถุงย่ามใว้ใช้เอง
เ้าตัวเดินไปปิดประตูเรือนนอน ก่อนก้าวเท้าไต่ลงบันได
“มา ๆ ซอยกันยก”
สองยายหลานช่วยกันไสดันตัวขั้นบันได ให้กลับขึ้นฟาดวางบนเรือนชาน
เ้าหัวแดงเดินลอดใต้ถุน มองหาด้ามเสียมคู่ใจ
ใต้เล้ายุ้งข้าวอีกฟาก กลิ่นครามหมักจากหม้อไห
ลอยตามลม คละคลุ้งโชยขึ้นจมูก ต้องกลั้นใจ
เดินผ่านอ้อมไปด้านหน้าเรือน เพื่อรวมกลุ่ม
“ป่ะ! ขั่นแล้ว ๆ กะพากันออกย่างสา”
แม่เฒ่าหอมก้าวเดินนำ เด็กผิวหมึกคว้าตะกร้าไผ่สองใบ
ลอบย่องตามหลังเ้าหัวแดง อาศัยทีเผลอไอ้ตูบกินข้าวคลุกน้ำแกงเพลิน
…ดวงตะวันลอยขึ้นพ้นขอบฟ้า หมู่บ้านคำตานา
ตั้งอยู่ในเขตจังหวัดทางภาคอีสาน จำนวนประชากรในหมู่บ้าน ไม่ถึงห้าร้อยคน
ประวัติอันโยกย้ายมาจากถิ่นอื่น เดินทางมาหาความอุดมสมบูรณ์
ซึ่งติดลุ่มแม่น้ำโขง มีแนวูเาเทือกยาวทอดตัวโอบอุ้มป่าไม้ผืนใหญ่ไว้
“ม่องนี่หละเด้อ เหมาะสมแล้ว”
ตาพรหม ผู้นำขบวนเดินทางมาถึงจุดที่ตั้งครั้งแรก
สังเกตแผ่นดินราบเรียบ ภูมิทัศน์กว้างจึงพาลูกบ้านถากถางผืนป่า
ค่อย ๆ ขยับขยายเพิ่มขึ้น ปักหลักโดยมีเพียงหกหลังคาครัวเรือน
เริ่มจากนั้นไม่นาน เหล่าผู้คนจากถิ่นเดิมภูมิลำเนาเก่า
ได้ทยอนมาเพิ่มสมทบขึ้นเรื่อย ๆ ด้วยเพราะพื้นที่เหมาะเจาะ
สำหรับการปลูกข้าว ทำนา อาชีพดั้งเดิมของบรรพบุรุษ
“เฮาสิพากัน ตั้งซื่อบ้านจังได๋หล่ะ?”
บรรดาผู้ร่วมกันสร้างบ้านแปลงเมือง จับกลุ่มปรึกษาหารือ
คัดสรรชื่อของหมู่บ้าน เพื่อใช้ขึ้นทะเบียนกับทางการหลวง
“ข่อยว่า บ้านคำตานา สาเนาะ”
ทิดผันคนรู้หนังสือเสนอต่อคณะ ที่นั่งร่วมกันผิงไฟในปลายฤดูหนาว ได้พิจารณา
“แล้ว คึดจังได๋ ตู้สิงขร”
พ่อใหญ่พรหมซึ่งฐานะแต่งตั้งเป็ผู้นำ เอ่ยถามกับลูกบ้าน
ผองเพื่อนที่กอดคอกัน บุกเบิกแผ้วถางทาง จนเป็รูปเป็ร่าง
“ซื่อดงหมากเป้ง คึสิดี”
ฝั่งสิงขรออกความคิดของตนบ้าง กับที่นั่งล้อมวง
สำหรับในส่วนเฒ่าหวัง ยังติดใจ
“คำตานาเหมาะแล้ว เจ่ากะเบิ่งแหน่”
ประกอบท่าทางชี้มือชวนมอง ผืนท้องนาที่กว้างสุดลูกหู ลูกตา
คะแนนเสียงข้อสรุป ถูกกดดันให้ตัดสิน
“เว้ามาดู๊! เชียงหมาน”
พ่อใหญ่พรหมโยนถามคนสุดท้าย ที่นั่งตรงกลาง
“บ้านคำตานา คึทิดผันนั่นหละ”
เชียงหมาน หลังนิ่งตรองชั่งใจสักพักจึงชี้ขาด
“จังซั่น มื้ออื่นเด้อ สิเข้าไปแจ้งกับอำเภอเพิ่น”
ยึดหลักเอกฉันท์จบมติ พ่อใหญ่พรหมจัดการติดต่อประสานงาน
กับทางการขอยื่นเื่ตั้งหมู่บ้านใหม่ อันได้ชื่อ ‘หมู่บ้านคำตานา’
แสงแดดส่องกระทบ หัวกระหม่อมบางของหลานน้อย
ยายเฒ่าเอาผ้าขาวม้าทบเคียนพันให้ การเดินทางได้เริ่มขึ้นแล้ว.
5K
