ท่ามกลางความมืดมิด ร่างสี่ร่างเดินอยู่ในความมืดมิด มีเพียงแสงจากคบไฟเท่านั้นที่นำทางและใกล้จะดับลงทุกเมื่อ ชายวัยรุ่นมองไปข้างหน้าก่อนจะเอ่ยถามคนเป็พ่อขึ้นมาด้วยความสงสัย พวกเขาเดินกันมานานและไกลจากพวกโจรมากแล้ว น่าจะเพียงพอต่อการพักผ่อนในคืนนี้
"พ่อจ๊ะ เราต้องเดินกันไปอีกนานมั้ยจ๊ะเนี่ย" หมายถามพ่อของเขาที่เดินนำอยู่ข้างหน้า ขาของเขาเริ่มจะลากพื้นแล้ว เดินทางมาทั้งวันเขาอยากจะพักเสียที
"เออ อีกสักพัก อย่ามัวแต่บ่น เร่งเดินเข้า" มั่นเพียงแค่เร่งให้หมายรีบเดิน เขาเองก็อยากจะพักผ่อนเช่นกัน
ฝ่ายเรืองเมื่อเห็นพลอยแบกนิลมาแล้วกว่าชั่วโมงก็รู้สึกผิดอยู่ในใจ แต่ครั้นเมื่อเธอจะขอแบกนิล พลอยก็ไม่ยอมอย่างหัวเด็ดตีนขาด
"แม่พลอยแบกพ่อนิลไหวไหมจ๊ะ เมื่อครู่ก็เพิ่งจะ…เอ่อ" เรืองนึกถึงพลอยตอนที่ะโโลดเต้นต่อยตีกับโจรเมื่อครู่ หากคุณหญิงไพลินรู้ว่าคุณพลอยกลายเป็หญิงแก่นแก้วไปเสียแล้ว ท่านคงรับมิได้อย่างเป็แน่
"มีกระไรจะไม่ไหวเล่าพี่เรือง ฉันออกจะแข็งแรง" พลอยส่งยิ้มกว้างให้กับเรือง ข้างหลังก็แบกน้องชายเอาไว้ เดินจ้ำอ้าวไปราวกับไม่ได้ให้ใครขี่หลัง
"คุณพี่พลอยขอรับ มืดเยี่ยงนี้ น้องกลัว" นิลเอ่ยขึ้นมา เขาไม่เคยอยู่ข้างนอกตอนค่ำ เด็กน้อยอายุเพียงห้าขวบปีก็ไม่แปลกที่จะรู้สึกกลัวอยู่ในใจ
"จักกลัวไปใย ลุงมั่นเดินอยู่ข้างหน้า พี่ก็อยู่ตรงนี้ ไม่มีอันใดต้องกลัวดอก" พลอยเอ่ยปลอบใจน้องชายอย่างอ่อนโยน
"เราจะหลงทางหรือไม่ขอรับ" ดวงตากลมโตของเด็กชายมองจ้องไปยังข้างใบหน้าของพี่สาว เขากำลังนึกสงสัยว่าพวกเขากำลังเดินวนอยู่ในป่าหรือไม่ ในเมื่อทางก็มืดเช่นนี้
"ไม่หลง ตราบเท่าที่เราเดินทางไปทิศเหนือ" เด็กหญิงตอบน้องชาย ตาก็มองมุ่งไปยังทางข้างหน้าที่มีไฟดวงน้อยนำทาง
"แล้วเราจักรู้ได้เยี่ยงไรขอรับ ว่าทิศเหนือคือทางใด" เ้าตัวน้อยเริ่มอยากรู้อยากเห็นอีกแล้ว! แต่ไม่เป็ไร ความอยากรู้อยากเห็นในความรู้ถือว่าเป็สิ่งที่ดี พลอยพอใจที่น้องชายของเธอมีความใฝ่รู้ในวิชาการ
"น้องอยากรู้รึ" พลอยเอ่ยถามน้องชายพลางยิ้มกริ่ม ปลุกความสงสัยในความคิดของพ่อตัวน้อยที่เธอแบกขึ้นมาทันที
"อยากรู้ขอรับ" เด็กชายตอบด้วยสีหน้าจริงจัง เขาไม่ให้คุณพี่พลอยของเขาสบประมาทว่าเขาหยิบหย่งเป็แน่ อยากรู้ก็คืออยากรู้!
"พ่อนิลรู้หรือไม่ ว่าทิศทางที่ใช้ในการเดินทาง มีอยู่สี่ทิศด้วยกัน" พลอยเริ่มเกริ่นอธิบายโดยเริ่มจากทิศทางก่อนเป็อันดับแรก นั่นเป็สิ่งที่เด็กทุกคนต้องเริ่มเรียนรู้ ขวาหรือซ้าย ทิศเหนือใต้ออกตก กลางวันและกลางคืน
“ไม่รู้ขอรับ" นิลน้อยส่ายหน้า แต่ก็ยังตั้งใจฟังสิ่งที่พี่สาวกำลังจะพูดออกมา
"เช่นนั้นพี่จะบอกพ่อนิล ว่ามีทิศเหนือ ทิศใต้ ทิศตะวันออก และทิศตะวันตก" พลอยค่อยๆไล่เรียงทิศทั้งสี่ให้น้องชายฟัง และพ่อตัวดีก็ตอบรับให้ทราบว่าเขาเข้าใจแล้ว
"ขอรับ" นิลพยักหน้าให้กับพลอย
"สำหรับทิศตะวันออกหรือตะวันตก เราจะรู้ได้เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น พระอาทิตย์มักจะขึ้นในทิศตะวันออกเสมอ ก่อนจะค่อยๆเคลื่อนตัวขึ้นบนจุดสูงสุดของท้องฟ้าในเวลาเที่ยงวัน จากนั้น ดวงอาทิตย์จะค่อยๆตกลงและลับขอบฟ้าในทิศตะวันตก พระจันทร์เองก็เช่นเดียวกัน" นี่เป็เพียงความรู้วิทยาศาสตร์ขั้นพื้นฐาน คนในสมัยนี้ยังเชื่อว่าโลกแบนและมีท้องฟ้าเป็ครึ่งวงกลมครอบอยู่ เธอจะต้องแก้ความเข้าใจผิดนี้ให้กับน้องชาย
"ถ้าเช่นนั้นทางนั้นก็คือทิศตะวันออกรึขอรับ" นิลชี้ไปทางที่พระจันทร์ลอยเด่นอยู่บนฟ้า ตอนนี้ยังไม่ดึกนัก ดวงจันทร์ยังคงลอยล่องอยู่ทางทิศตะวันออก
"เก่งมากพ่อนิล สอนไม่เท่าไหร่ก็จำได้แล้วหนา" หญิงสาวเอ่ยชมเพื่อให้เด็กรู้สึกมีกำลังใจ เป็เคล็ดลับเล็กๆที่เธอใช้เวลาสอนนักเรียน
"แล้วเราจักรู้ได้เยี่ยงไรขอรับว่าทางใดทิศเหนือ ทางใดทิศใต้" นิลถามต่อในเมื่อพลอยไม่ได้ดุเขา เขาก็จะถามให้รู้ความมากๆ เมื่อเขาโตขึ้นเขาจะได้เก่งกาจและเข้ารับราชการ ปกป้องคุณพี่พลอยของเขาให้มีชีวิตที่ดีและปลอดภัยให้ได้
"เงยหน้าขึ้นดูท้องฟ้าสิ พ่อนิล" พลอยเงยหน้าขึ้นมองบนท้องฟ้า
"ขอรับ" เด็กน้อยได้ยินเช่นนั้นก็ทำตามโดยไม่รีรอ
"มองเห็นดวงดาวไหม" คนเป็พี่สาวกล่าวออกมาด้วยน้ำเสียงฟังสบายหู
"เห็นขอรับ" นิลพยักหน้าเบาๆพลางเอ่ยตอบรับ ดวงตากลมโตใสสะท้อนภาพดวงดาวอยู่ข้างใน ภาพเบื้องบนช่างสวยงามยิ่งนัก
"ดวงดาวนั้นสว่างไม่เท่ากัน เ้าลองมองไปทางนั้น" พลอยหันหน้าไปทางที่เธอบอกน้องชาย ทำให้นิลหันหน้าตามไป ปรากฏหมู่ดาวมากมายบนท้องฟ้า บ้างก็เห็นได้ชัดเจน บ้างก็แทบมองไม่เห็นเลย
"มีดาวสว่างมากและสว่างน้อยขอรับ" เด็กชายตอบพี่สาว ใบหน้าเงยมองท้องฟ้าแต่หูยังคงเงี่ยฟังคำอธิบายของพลอยอย่างไม่ตกหล่น
"ใช่ นั่นเพราะดาวที่สว่างมากนั้น มีความร้อนมากหรืออยู่ใกล้โลกมาก ดาวที่สว่างน้อยอาจเป็ดาวที่ใกล้จะดับลงหรืออยู่ไกลโลกยิ่งกว่า บางดวงก็เป็ดาวเคราะห์ที่ได้รับแสงจากดาวฤกษ์สะท้อนมา" พลอยพยายามเอ่ยให้นิลเข้าใจง่ายที่สุด แต่ศัพท์แสงบางอย่างก็หาทดแทนไม่ได้ เธอจึงตัดสินใจค่อยขยายความให้น้องชายฟังทีหลัง
"ดาวดับเป็เยี่ยงไรขอรับ น้องเห็นดาวมากมายบนท้องฟ้า ต่างก็มีแสงทุกคืน" เ้าตัวน้อยไม่วายเอ่ยถามต่อ
"ดาวดับคือดาวที่ไม่มีแสงแลไม่มีความร้อนหลงเหลืออยู่อีก ดาวที่มีแสงในตัวเองทุกดวงจักเรียกว่าดาวฤกษ์ เป็เหมือนคบไฟอันใหญ่ที่ลุกด้วยเปลวเพลิง เป็ดาวที่มีความร้อนและแสงสว่างในตัวเอง ยกตัวอย่างเช่นพระอาทิตย์อย่างไรเล่า เวลาโดนแดดร้อนหรือไม่" พลอยยกตัวอย่างขึ้นมาถามแก่เด็กน้อย
"ร้อนขอรับ" นิลพยักหน้ารับ
"แล้วเวลาอาทิตย์ขึ้น สว่างหรือไม่" คนเป็พี่สาวถามต่อ ไม่ได้ให้เด็กชายได้ว่างเว้น
"สว่างขอรับ" นิลตอบตามประสบการณ์ของตนเอง พลอยยิ้มออกมาเบาๆ วิทยาศาสตร์คือสิ่งที่พิสูจน์ได้ หากให้พ่อนิลััแลเรียนรู้ด้วยตัวเอง โตขึ้น เขาย่อมกลายเป็คนมีเหตุและผล
"นั่นเพราะดวงอาทิตย์เป็ดาวฤกษ์ที่อยู่ใกล้โลกของเราที่สุดเยี่ยงไรเล่า เราจึงได้รับความร้อนแลแสงสว่างจากดวงอาทิตย์อย่างเต็มที่" พลอยอธิบายต่อ ขาของเธอยังคงเดินต่อไปไม่หยุด ไม่มีความเมื่อยล้าปรากฏขึ้นบนหน้าของเธอ
"แล้วพระจันทร์เป็ดาวฤกษ์ด้วยหรือไม่ขอรับ" นิลตั้งคำถามกับพี่สาว เขาเอียงคอมองอย่างน่าชังเสียจนพลอยอยากจะหยิกแก้มกลมๆนั้นสักที
"แล้วโลกเราสว่างตอนพระจันทร์ขึ้นหรือไม่" พลอยเอ่ยถามกลับ
"สว่างแต่ไม่มากขอรับ" นิลลังเลอยู่ครู่หนึ่งก่อนจะตอบออกมาเบาๆ
"นั่นเพราะพระจันทร์สะท้อนแสงที่ได้รับจากดวงอาทิตย์เยี่ยงไรเล่า ดวงจันทร์เป็เพียงดาวเคราะห์ที่เป็บริวารของโลกเท่านั้น ดาวเคราะห์คือดาวที่ไม่มีพลังงานแลแสงสว่างในตัวเอง" พลอยอธิบายแก่น้องชายโดยใช้คำง่ายๆ เพื่อให้น้องชายเข้าใจ
"เช่นนั้น แผ่นดินของเรา โลกของเราก็เป็ดาวเคราะห์ด้วยใช่หรือไม่ขอรับ" นิลเกิดความสงสัยขึ้นในใจ เขาถามพี่สาวตรงๆตามที่ใจของเขาครุ่นคิด
"ถูกต้องจ้ะ พ่อนิล ส่วนเื่ทิศเหนือ ออเ้ามองตามที่พี่ชี้ไปเถิด" พลอยปล่อยมือข้างหนึ่งจากนิลก่อนจะชี้ขึ้นไปบนฟ้า
"มีดวงดาวสว่างมากหลายดวงขอรับ" นิลมองตามไป มองเห็นดวงดาวมากมายจนนับไม่ถ้วน
"ลองลากเส้นดวงดาว แล้วดูว่ามีกลุ่มดาวที่เป็รูปกระบวยตักน้ำหรือไม่" เด็กหญิงหญิงเอ่ยขันๆ สอนปากเปล่าเช่นนี้ย่อมไม่เห็นภาพ เธอคงต้องวาดภาพประกอบให้น้องชายดูในสักวันที่มีเวลาว่าง
"น้องวาดไม่ออกขอรับ" นั่นประไร พลอยคิดในใจ
"ค่อยสังเกตุไปเถิดพ่อนิล ดูทุกวันจักมองเห็นเอง กลุ่มดาวนั้นเขาเรียกกลุ่มดาวจระเข้ ห่างจากหัวกลุ่มดาวจระเข้สี่่ตัวอันเป็ปลายหางของกระบวยอันเล็กคือดาวเหนือ ยามใดที่เราหันหน้าไปทางดาวดวงนั้น หมายความว่าเราหันหน้าไปทางเหนือเสมอ ซ้ายมือคือทิศตะวันตก ขวามือคือทิศตะวันออก ข้างหลังคือทิศใต้ จำไว้ให้แม่นเถิด เผื่อวันใดที่เ้าต้องเดินทางคนเดียวในป่า" คนเป็พี่เอ่ยสอนอย่างรักใคร่ ชาติก่อนไม่มีน้อง ไม่มีลูก มีแต่ลูกศิษย์ ชาตินี้มีเด็กให้ต้องดูแลเคี่ยวกรำ อารมณ์มันต่างกันมากนักระหว่างคุณครูกับคุณแม่จำเป็
"น้องไม่เอาขอรับ ป่าน่ากลัว น้องจักไม่ไปไหนคนเดียวหากไม่มีคุณพี่" นิลกอดคอพลอยแน่นเสียจนอีกฝ่ายแทบจะสำลัก ใบหน้าน้อยซุกลงแผ่นหลังของพี่สาว หวาดกลัวราวกับโลกจะดับสูญหากคนเป็พี่ไม่อยู่ข้างกาย
"สักวันออเ้าก็ต้องโต ไม่ว่าทำงานการอันใดก็ล้วนแต่ต้องเดินทาง จำความรู้นี้ไว้ใช้ ฟังพี่เถิดหนา" พลอยสอนด้วยความเอ็นดู และอีกฝ่ายก็ไม่กล้าขัดพี่สาวแต่อย่างใด จึงได้แต่รับคำไว้อย่างเสียมิได้
"ก็ได้ขอรับ"