ภาระซ่อมสามล้อ กับการเรียนรู้ด้านช่างไปกับการเรียน
"วันอาทิตย์นี้ต้องแคะท่อไอเสียนะ แต่ไปให้อาย้งเชื่อมท่อที่แตกด้วย"ดูเหมือนเป็งานประจำวันหยุดต้องเตรียมท่อไอเสียอะไหล่ เพราะรถสามล้อสมัยนั้นเป็แบบเครื่องยนต์สองจังหวะหวะสูบเดียวที่เครื่องสั่นแรง ทำให้ท่อแตกบ่อย ส่วนมากจะแตกก่อนตัน เครื่องยนต์สั่นแรงตอนเบาเครื่องแถมยังเสียงดังตอนบิดเร่งเครื่อง และใช้น้ำมันเบนซินผสมน้ำมันเครื่อง การเผาไหม้ของเครื่องยนต์สองจังหวะยังไม่สมบูรณ์ เขม่าออกมาเยอะกว่าเครื่องยนต์สี่จังหวะ จึงต้องแคะจมูก(ช่องออกไอเสียที่กระบอกสูบ)และท่อไอเสียบ่อยมากทำท่ามกลางแดดจัดยามบ่ายที่ไล่เข้ามาในบ้านที่หน้าบ้านที่หันทางทิศตะวันตก ตอนนั้นเรียนอยู่ป.6 ถ้าคุณครูเรียกตรวจเล็บเป็ต้องสะดุ้งทุกทีเพราะใช้แปรงสีฟันขัดเท่าไรก็ไม่สะอาด เจ็บจนท้อเลิกขัดดีกว่าหรือลืมขัดตอนคุณครูตรวจเล็บ
"มียางล้อรั่วอยู่เสาร์นี้อย่าลืมเอาล้อไปปะที่ปั้มนํ้ามันด้วยนะ"เป็อีกภารกิจหนึ่งที่ต้องมีล้ออะไหล่ไว้เปลี่ยน เพราะคนขับมักมาเรียกไปเปลี่ยนยางนอกบ้านตอนกลางคืนเสมอ ปะยางก็ต้องหิ้วล้อมือเดียวหิ้วล้อยางเดินไปปั้มนํ้ามันห่างจากบ้านเกือบกิโล
"รถมันจาม ช่วยตั้งทองขาวให้หน่อย"ต้องเริ่มจากการยกล้อหน้าขึ้น แล้วถอดล้อหน้า บังโคลนและอุปกรณ์ต่างๆหน้าเครื่องยนต์เพื่อเปิดด้านหน้าของตัวเครื่องให้โล่ง เพื่อใช้ไขควงปรับหน้าคอนแทคทองขาวให้อ้าออกจากกัน อู่เราไม่มีแม่แรงยก ต้องใช้ขาคร่อมที่บังโครนแบบหันหลังให้ แล้วใช้กำลังขาที่ย่ออยู่แล้วยืนตรงเอาขอนไม้เสียบรองหนุน เพื่อยกล้อหน้าให้ลอยขึ้นจากพื้น ตอนแรกพ่อทำให้ดูเป็ตัวอย่างแล้วบอก
"ลูกผู้ชายฝึกกำลังให้แข็งแรง”ตอนแรกอาจจะยังเด็กไปทำไม่ได้ แต่รู้สึกว่าเป็เื่ท้าทายว่าเราโตเป็ผู้ใหญ่แล้วต้องทำให้ได้ ตอนหลังไม่นานก็ทำได้เพราะเป็วัยรุ่นร่างกายสูงขึ้นเรื่อยๆถึงแม้นจะรู้สึกเกินกำลังสำหรับเด็กอายุ12-13ปี ที่ทำได้เพราะ้ายกแทนพ่อเพื่อแสดงว่าเราโตแล้ว เฉพาะสามล้อยี่ห้อฮีโน่ที่สามารถทำได้ สามล้อมีสองยี่ห้อ มีอีกยี่ห้อคือไดฮัทสุ บังโคลนหน้าใหญ่ต้องใช้แม่แรงอย่างเดียว ตอนแรกพ่อบอกซื้อเฉพาะยี่ห้อฮีโน่เท่านั้น “ฮีโน่ดีกว่าไดฮัทสุแพงกว่าด้วย” พ่อบอก แต่ตอนหลังคนนิยมยี่ห้อไดฮัทสุมากกว่า อาจเป็เพราะอะไหล่ถูกกว่า เครื่องเดินเรียบดีกว่าไม่สั่นลูกสูบเล็กกว่า ราคารถก็ถูกกว่า จนรถรูปทรงฮีโน่สูญพันธุ์ไปที่เราเห็นในปัจจุบันล้วนแต่เป็รูปทรงรถสามล้อไดฮัทสุทั้งสิ้น
"รถกินนํ้ามัน”ต้องเปลี่ยนนมหนู นมหนูเหมือนวาวล์เปิดปิดน้ำมันถ้าสึกต้องเปลี่ยนใหม่ และปรับลูกลอยในคาร์บูเรเตอร์ ให้ระดับน้ำมันในอ่างคาร์บูเรเตอร์ลดลง
“น้ำมันท่วม”มักทำให้หัวเทียนเปียกแชะหรือบอด หัวเทียนบอดมันจะไม่มีประกายไฟเวลาสตาร์ทหมุนเครื่องทำให้สตาร์ทไม่ติด ถ้ารถ”นํ้ามันท่วม"หมายถึงต้องแกะดูคาร์บูเรเตอร์ข้างในว่านมหนูสึก หรือลูกลอยที่ควบคุมระดับนํ้ามันว่ารั่วจมในน้ำมันหรือเปล่า ถ้ารั่วต้องเปลี่ยนต้องปรับให้ระดับน้ำมันให้ตรงขีดเมื่อสตาร์ทเครื่องให้หมุนพอควรประมาณ20วินาที แต่ถ้าน้อยไปรถก็เร่งไม่ขึ้นไม่มีแรง
"รถวิ่งไม่มีแรง เถ้าแก่ช่วยแคะจมูกหน่อย"หมายถึงถอดฝาสูบออกแล้วแคะเขม่ารูที่ผนังเสื้อสูบที่เป็ทางออกของไอนํ้ามัน แต่ถ้าไม่มีเสียงดังออกมาเลยหรือแคะจมูกไม่หายก็ต้องแคะท่อไอเสียซึ่งจะต้องมีท่ออะไหล่แคะเตรียมไว้เปลี่ยนได้เลยไม่ต้องเสียเวลา
ยกเกียร์,ยกเฟืองท้าย,ยกเครื่อง ถือว่าเป็งานช้างที่ต้องทำเป็วันๆ ยังไม่รวมถึงเปลี่ยนหัวทุ่นซึ่งเป็มอเตอร์ขนาดใหญ่ขับเครื่องตอนสตาร์ทรถ ที่ขนาดใหญ่เพราะไม่ได้ใช้เฟืองทด ถ้าขับรถลุยนํ้าท่วม ทุ่นก็จะช็อต อันนี้จะเสียค่าใช้จ่ายมากถ้าพันเส้นทองแดงทุ่นใหม่
นอกจากนี้ก็มีเพลาข้าง,ดุมล้อหน้าลูกปืนแตก เปลี่ยนแหนบเป็ต้น
การเช่ารถสามารถเช่ารถเป็กะเดียวหรือสองกะ ถ้าชาวนาเลิกเก็บเกี่ยวหรือรอข้าวขึ้นรวงก็แหกันมาขับรถเป็รายได้เสริมกันมากก็สามารถปล่อยสองกะได้ แต่ถ้าชาวนากลับบ้านทำนาคนน้อยก็ต้องปล่อยรถกะเดียวหรือมีรถจอดเป็จำนวนมาก คนส่วนมากที่มาขับจะเป็คนภาคอีสานที่ทำนาปีละครั้ง ปล่อยรถให้คนอีสานก็เบาใจเพราะคนอีสานส่วนมากซื่อตรงไม่ค่อยตุกติกเหมือนคนภาคอื่น บางคนช่วยเป็หูเป็ตาดูแลรถให้เพราะที่มาขับส่วนมากจะเป็หมู่บ้านเดียวกัน เื่คนจึงเป็เื่สำคัญจะมีกำไร เหนื่อยสบายก็ได้คนขับดีนี่แหละแต่ถ้าปล่อยรถสองกะก็เหนื่อยมากเพราะต้องซ่อมกลางคืน รถเสียเที่ยงคืนก็ต้องซ่อม
เหลี่ยมคนขับสามล้อ
"ปั้งๆ(เสียงเคาะประตู) ตี๋ๆรถเสีย ท่อแตกซ่อมรถหน่อย"เสียงคนขับเคาะประตูตอน5ทุ่ม น่าเบื่อจริง
"ลุงขับรถกะเดียวไม่ใช่หรือทำไมรถเสียตอนดึก เมื่อวันก่อนก็ยางแตกตอน4ทุ่มต้องไปเปลี่ยนยางกลางถนน ลุงปล่อยผีหรือเปล่า"ซ่อมรถตอนดึก5ทุ่มเที่ยงคืนไม่ปกตินักถ้ารถไม่ใช่ขับสองกะ และเป็งานหนักสำหรับอาฮ้งเพราะพรุ่งนี้ต้องไปโรงเรียน ถึงแม้ว่าเรียนภาคบ่ายก็ตามแต่ต้องทำการบ้านแต่เช้า แถมพรุ่งนี้เช้าอาจจะมีรถมาซ่อมอีก
"ลุงชอบขับรถกลางคืนเพราะเย็นสบายดี ขับรถตอนกลางวันอากาศมันร้อนปวดหัว"เป็คำแก้ตัวหรือเปล่าก็ไม่รู้ เพราะปกติคนขับรถกะเดียว1ทุ่มก็เข้านอนแล้ว
"ปล่อยผี"คือการที่คนขับสัญญาเหมารถกะเดียว เสียค่าเช่ามากหน่อยแต่ได้ขับรถคนเดียวต่อหนึ่งวัน แต่เอารถปล่อยให้คนอื่นขับเป็สองกะเช่นตัวเองขับกลางวันให้คนอื่นขับกลางคืน อันนี้เ้าของรถจะเหนื่อยและขาดทุนเพราะรถโทรมเสียบ่อยต้องเสียค่าซ่อมบำรุงรักษามากในขณะที่ค่าเช่ากะเดียวน้อย เหลี่ยมคนเรียนรู้ยากยิ่งกว่าวิชาซ่อมรถเพราะถ้าเราดักทางหนึ่งเขาก็จะไปอีกทางหนึ่ง แต่บางทีก็ต้องยอมปล่อยกะเดียวเนื่องจากเป็ฤดูทำนาเกี่ยวข้าว คนกลับบ้านคนขับจึงน้อย แต่ถ้าไม่ใช่ฤดูทำนาคนขับล้นก็ปล่อยสองกะได้ถือว่าแบ่งๆกันไป