ตอนเมษามาถึง รถเครนจอดทับเส้นห้ามจอดหน้า อบต. ไปครึ่งคัน
ปลายเครนแขวนป้ายภาพจำลองศาลปู่คงหลังใหม่ หลังคาทองแดง ทางลาดสำหรับรถเข็น ห้องน้ำสะอาด จุดสแกนคิวอาร์ และรั้วไม้ซึ่งมีช่องจำหน่ายบัตรอยู่ด้านข้าง ชื่อ “หนองม่วนเฮอริเทจ” พาดอยู่้า ตัวใหญ่กว่าชื่อปู่คงสามเท่า
“ใครอนุญาตให้ตั้งคะ” เมษาถาม
ชายสวมเสื้อเชิ้ตสีฟ้าก้าวลงจากรถ เขายิ้มแบบคนที่เตรียมนามบัตรไว้มากกว่าหนึ่งภาษา “ยังไม่ได้ตั้งครับ แค่นำแบบมาประกอบการพิจารณา ผมวิชัย ฝ่ายพัฒนาโครงการ”
“เครนอยู่ในเขตห้ามจอด”
“ย้ายได้ทันทีครับ”
“ป้ายล้ำพื้นที่สาธารณะ”
“เก็บได้ทันทีครับ”
“ชื่อผู้สนับสนุนใหญ่กว่าชื่อศาล”
วิชัยหันไปดูเหมือนเพิ่งสังเกต “แก้ได้ทันทีเหมือนกันครับ”
เขายื่นแฟ้มกับเช็คให้เมษา ตัวเลขบนเช็คมากพอซ่อมแบบเรียนที่เสียเมื่อวาน เปลี่ยนท่อ่โรงเรียน ค้ำฐานศาล ทำทางลาด และยังเหลือจัดเทศกาลโดยไม่ต้องตัดงบฝาย
เมษาเกลียดข้อเสนอที่ไม่ดีง่ายกว่า ข้อเสนอนี้ไม่ยอมให้เธอเกลียดมันสะดวกนัก
“บริษัทไม่ได้มาซื้อศาลนะครับ” วิชัยว่า “เรามาลงทุนให้มรดกชุมชนอยู่รอด”
จากลำโพงรถเครน เสียงปู่คงดังขึ้น “ข้ายังไม่ตาย ใช้คำว่ามรดกเร็วไปไหม”
วิชัยชะงัก มองคนขับรถ คนขับยกสองมือว่าไม่ได้เปิดระบบเสียง
เมษาถอนหายใจ “คุณปู่ กรุณาอย่าแทรกการเจรจาผ่านอุปกรณ์ของบุคคลอื่น”
“ข้ากำลังรักษาสิทธิ์ในเสียงของตนเอง”
“ประโยคนั้นใครสอน”
“ไอ้คนถือกล้อง”
นนท์ซึ่งเพิ่งมาถึงยิ้มกว้าง ก่อนเห็นโลโก้บริษัทบนป้ายแล้วลดโทรศัพท์ลง
เมษาสั่งให้ย้ายรถ รื้อป้ายชั่วคราว และพักงานทั้งหมดจนตรวจเอกสารเสร็จ เธอนำแฟ้มเข้าห้องประชุมเล็ก วางเช็คคว่ำ แล้วเปิดหน้าตัวหนังสือเล็ก
บริษัทเสนอเงินทั้งหมด แลกกับสัญญาบริหารสิบสองปี สิทธิ์ใช้ชื่อและภาพศาลในเชิงพาณิชย์ สิทธิ์จัดระเบียบผู้ค้า ระบบคิวงานแก้บน พื้นที่กิจกรรม และกรรมการสองคนจากห้าคน ภาคผนวกกำหนดให้ผู้ดูแลพันธสัญญาคนใหม่รับรองกิจกรรมประชาสัมพันธ์ตามสมควร
คำว่า “ตามสมควร” ไม่มีนิยาม
เมษาใช้ปากกาแดงขีดใต้
วันนี้เธอมีนัดสัมภาษณ์สามคน แต่ก่อนเริ่ม เธอเขียนบนกระดานสี่บรรทัด
ที่ดิน
อาคาร
กิจกรรม
พันธสัญญา
“บริษัทอาจให้เงินซ่อมอาคาร” เธอบอกคนที่นั่งรอ “แต่ไม่ได้แปลว่าเป็เ้าของที่ดิน กิจกรรม หรือพันธสัญญา ส่วน อบต. ดูแลความปลอดภัยได้ แต่ขายหรือให้สิทธิ์ระยะยาวฝ่ายเดียวไม่ได้”
“แล้วใครเป็เ้าของศาล” นนท์ถาม
“นั่นคือสิ่งที่ต้องตรวจค่ะ”
เครื่องถ่ายเอกสารทำงานเองหนึ่งครั้ง กระดาษออกมาพร้อมข้อความว่า
ถ้าหาคนเป็เ้าของไม่ได้ ลองหาคนที่ยอมดูแลก่อน
เมษาหันไปทางปลั๊ก เครื่องเสียบอยู่ตามปกติ อย่างน้อยปู่คงก็เริ่มใช้ไฟฟ้าตามระบบ
“กรุณาอย่าตอบแทนผู้ถูกสัมภาษณ์ค่ะ”
“ข้าเป็ผู้ดำรงตำแหน่งเดิม เรียกว่าถ่ายทอดประสบการณ์”
“เรียกว่าผลประโยชน์ทับซ้อนค่ะ คุณอยากได้คนแทนตัวเอง”
ลำโพงเครื่องถ่ายเอกสารไม่มี แต่เสียงหัวเราะยังดังจากช่องกระดาษ
ใบตองเป็คนแรก เธอมาถึงพร้อมโทรศัพท์จากผู้ปกครองสองสาย สมุดงานเด็กหนึ่งกอง และรายการแบบเรียนที่เสียหาย
“มีเวลาสัมภาษณ์ไหม” เมษาถาม
“มีสิ” ใบตองตอบพร้อมพิมพ์ข้อความตอบผู้ปกครอง “ถามมาเลย”
เมษาวางเอกสารสิทธิ์ปฏิเสธให้ “สมมติว่าข้อจำกัดคือรับหน้าที่แล้วออกจากเขตหมู่บ้านไม่ได้ คุณยอมเสียอะไร”
ใบตองหยุดพิมพ์ “ไม่เคยบอกว่าฉันจะรับ”
“นี่เป็คำถามสมมติ”
“สำหรับคนถามอาจสมมติ สำหรับคนถูกทั้งหมู่บ้านเสนอชื่อไม่ค่อยสมมติเท่าไร”
เมษาพยักหน้าและแก้ถ้อยคำในแบบต่อหน้าเธอ
ใบตองมองเช็คบนโต๊ะ เมื่อรู้ว่าเงินส่วนหนึ่งซ่อมโรงเรียนได้ แววตาเธอเปลี่ยนเพียงนิดเดียว แต่มากพอให้เมษาเห็น
“ถ้าโรงเรียนได้งบ แต่เธอไม่มีสิทธิ์ลาออก เธอจะรับไหม”
“ถ้าเด็กต้องใช้—”
“ฉันถามว่าเธอ้าไหม”
ใบตองเงียบ โทรศัพท์สั่นอีกครั้ง เธอกดปิดหน้าจอ
“ฉันเคยได้ทุนไปเรียนต่อ” เธอพูด “ฉีกจดหมายทิ้ง เพราะปีนั้นครูลาออกสองคน ทุกคนบอกว่าดีที่ฉันยังอยู่ ไม่มีใครถามว่าฉันอยากไปไหม”
“แล้วเธออยากไปไหม”
“ตอนนี้ไม่รู้แล้ว”
ปู่คงไม่แทรกอยู่นาน ก่อนพูดจากกาต้มน้ำว่า “เป็เทพก็ดูแลเด็กได้ทุกรุ่น”
ใบตองหันไป “แล้วใครดูแลคนที่ดูแลทุกคนล่ะปู่”
กาต้มน้ำตัดการทำงานทั้งที่น้ำยังไม่เดือด
ใบตองไม่เซ็น เธอช่วยได้เมื่อเกิดภัย แต่ยังไม่ยอมให้การช่วยถูกนับเป็คำสมัคร
ก่อนออก เธอถามเมษา “เธอกำลังช่วยให้ฉันปฏิเสธ หรือกำลังใช้ฉันพิสูจน์ว่าไม่มีใครควรรับตำแหน่งนี้”
เมษาไม่มีช่องสำหรับคำตอบนั้น
นนท์เข้ามาพร้อมสไลด์ชื่อ “ศาลมีชีวิต” แต่เริ่มด้วยการถามว่าบันทึกเสียงได้หรือไม่
“เฉพาะเสียงคุณเองค่ะ”
“ยุติธรรมดีครับ”
เขาเห็นประโยชน์ของข้อเสนอทุนทันที เงินทำให้คนรุ่นใหม่กลับมา ทำให้ประเพณีไม่กลายเป็รูปถ่ายซีดในบ้านผู้เฒ่า และทำให้เื่บ้านหนองม่วนไปไกลกว่าคลิปปาฏิหาริย์หนึ่งคืน
จากนั้นเขาอ่านภาคผนวกสิทธิ์ภาพ
“บริษัทถือฟุตเทจทั้งหมดที่ถ่ายในกิจกรรม?”
“ตามสมควร” เมษาว่า
“คำนี้แปลว่าตามที่คนมีทนายเห็นว่าสมควร”
“คุณยังสนใจไหม”
นนท์มองกล้อง “สนใจเงิน สนใจเวที และสนใจให้คนเห็นว่าบ้านนี้มีอะไรมากกว่าข่าวน้ำท่วม ผมโกหกว่าไม่อยากดังไม่ได้”
“ถ้าคนเห็นผลงาน แต่ไม่มีใครเห็นตัวคุณ คุณยังทำไหม”
“ขอคิดเื่อัลกอริทึมก่อน” เขายิ้ม แล้วรอยยิ้มหาย “ไม่รู้ครับ”
ปู่คงพูดว่า “เป็เทพมีคนเรียกชื่อทุกวัน”
นนท์ถามกลับ “เขาเรียกชื่อปู่ หรือเรียกสิ่งที่อยากได้จากปู่”
คราวนี้ปู่คงเลือกเงียบเอง กาต้มน้ำตัดตามเทอร์โมสตัทด้วยเสียงคลิกธรรมดา
นนท์ปิดกล้องเองเมื่อเมษาเริ่มถามเื่ครอบครัว เขาขอสำเนาสัญญา แต่ไม่เซ็นอะไรจนกว่าจะรู้ว่าใครมีสิทธิ์ในชื่อ ภาพ และเื่เล่าของผู้รับหน้าที่
ยายแสงเป็คนสุดท้าย แกไม่ยอมนั่งฝั่งผู้ถูกสัมภาษณ์ แต่ลากเก้าอี้มานั่งข้างเมษา
“ยายเป็คนตอบค่ะ”
“ถ้าเอ็งยังไม่รู้ว่าหน้าที่กินอะไรจากคนรับ เอ็งก็ถามผิดั้แ่ต้น”
เมษาวางปากกา “ยายรู้หรือคะ”
“รู้ไม่หมดก็อันตราย รู้หมดก็อยู่กันยาก”
“นั่นไม่ใช่สิทธิ์ของยายที่จะตัดสินแทนหนู”
คำว่า “หนู” หลุดออกมาก่อนเมษาจะแก้เป็ภาษาราชการ ยายแสงมองเธอนาน แล้วหันไปทางหน้าต่าง
เมษาถามว่า หากรับตำแหน่งแล้วไม่ได้ลบสิ่งที่เคยทำ ยายยังจะรับหรือไม่
“ถ้าต้องมีคนรับ ยายแก่สุดก็ควรไปก่อน”
“ยายกำลังเลือก หรือกำลังลงโทษตัวเองคะ”
ยายแสงไม่ตอบ
“ถ้ายังแยกสองอย่างนี้ไม่ได้ หนูไม่นับว่าเป็ความยินยอม”
“เอ็งไม่มีสิทธิ์ไม่นับความผิดของยาย”
“แต่มีหน้าที่ไม่นับการลงโทษตัวเองเป็ใบสมัครค่ะ”
ปู่คงเงียบผิดปกติ ยายแสงถามไปทางผนังว่า “คนรับ่ต้องจำแทนอะไรบ้าง”
ไม่มีคำตอบ
เมษาเห็นว่าทั้งคู่รู้จักคำว่า “จำแทน” เหมือนเป็ศัพท์ในเอกสารชุดเดียวกัน
เมื่อเธอเปิดสำเนาทะเบียนที่ดิน ยายแสงเห็นรอยขูดตรงชื่อผู้มอบ ใช้นิ้วลากตามหางตัวอักษรที่เหลือ และหลุดพูดว่า “ยังเขียนไม้หันอากาศเอียงเหมือนเดิม” ก่อนรีบปิดแฟ้ม
“ยายจำลายมือได้” เมษาพูด
“วันนี้คุยเื่คนรับตำแหน่ง”
“เื่นี้เกี่ยวกันใช่ไหม”
“เงินก้อนนี้ไม่ได้ซื้อแค่สิทธิ์วันหน้า มันซื้อสิทธิ์เลือกว่าจะจำอดีตแบบไหน”
ยายแสงลุกออกไปโดยไม่เซ็นชื่อ และทิ้งคำถามไว้มากกว่าเดิมสามข้อ
ตอนบ่าย ศาลาอเนกประสงค์แน่นกว่าวันแรก
วิชัยนำเสนอข้อดีครบทุกข้อ ทางลาด ห้องน้ำ งานซ่อม ทุนโรงเรียน ระบบระบายน้ำ และพื้นที่ขายสินค้าที่รับประกันรายได้ เขาไม่หลบเงื่อนไข แต่เรียกมันว่า “สิทธิ์บริหารเพื่อรักษามาตรฐาน”
ข่าวลือเดินทางเร็วกว่าเอกสาร ฝั่งหนึ่งะโว่า อบต. จะขายศาล อีกฝั่งะโว่าเมษากำลังปฏิเสธเงินฟรีเพราะอคติส่วนตัว
เธอเปิดสัญญาทุกหน้าบนจอ
“ตามข้อบัญญัติชุมชนบ้านหนองม่วน บริษัทไม่ได้กรรมสิทธิ์หรือสิทธิ์บริหารอาคารจากการบริจาคครั้งนี้ ซื้อพันธสัญญาไม่ได้ และไม่มีสิทธิ์เลือกผู้สืบทอด” เมษาชี้กระดานสี่บรรทัด “เงินซ่อมฉุกเฉินรับได้ หากเปิดบัญชี ไม่มีสิทธิ์เฉพาะเหนือภาพ ข้อมูล พิธี หรือพื้นที่ และสัญญาต้องทบทวนได้”
“แล้วบริษัทได้อะไร” วิชัยถาม ไม่ได้ใช้น้ำเสียงขู่
“ผู้สนับสนุนได้เครดิตตามที่ประชาคมอนุมัติ มีรายงานการใช้เงิน และเสนอรูปแบบกิจกรรมได้ค่ะ แต่ไม่มีสิทธิ์สั่ง”
“ฝ่ายผมคงต้องกลับไปคุย”
“ฝ่ายฉันก็เหมือนกัน”
ไมโครโฟนตัดเสียงเฉพาะครั้งที่ใครพูดคำว่า “สิทธิ์ผู้เดียว” ครั้งแรก ทุกคนหันไปมองศาล ปู่คงทำเป็ไอผ่านลำโพง
เมษาเห็นเงาเขาจางลง จึงรีบพักประชุมโดยอ้างตรวจระบบเสียง
“ไม่จำเป็ต้องช่วยค่ะ” เธอกระซิบข้างเสา
“ข้าแค่ไอ”
“ไอเป็คำเฉพาะเจาะจงมาก”
“เอ็งห่วงหรือ”
“ฉันกำลังป้องกันผู้ให้ข้อมูลหมดสภาพก่อนให้การครบ”
“ถ้อยคำราชการของเอ็งอุ่นกว่ามือเสียอีก”
“ถ้ายังพูดได้ก็ยืนเองค่ะ”
ประชาคมลงมติรับรองเพียงกรอบเจรจาเงินฉุกเฉินผ่านบัญชีเปิดเผย ไม่มีสิทธิ์เหนือพิธี ภาพ ข้อมูล หรือผู้สืบทอด บริษัทจึงยังไม่โอนเงิน วิชัยขอกลับไปแก้สัญญา แต่ลงหนังสือยืนยันให้วิศวกรช่วยค้ำฐานศาลโดยไม่ผูกเงื่อนไขระยะยาว
คนสี่กลุ่มช่วยกันยกอุปกรณ์และกั้นพื้นที่ คราบชื้นซึ่งลามขึ้นฐานตลอดเช้าหยุดตรงเส้นหนึ่งเมื่อทุกคนลงมือพร้อมกัน ไม่มีแสง ไม่มีเสียงฆ้อง มีเพียงงานกายภาพธรรมดาที่ทำร่วมกัน
ระหว่างตรวจฐาน วิศวกรพบอิฐก้อนหนึ่งโปร่งกว่าก้อนอื่น
ด้านในมีห่อผ้าชื้น ทั้งที่ช่องแห้ง
เมษาแกะผ้าออก พบสมุดปกดำเล่มบาง หน้าปกด้านในถูกตัดชื่อออก เหลือข้อความเพียงบรรทัดเดียว
เมื่อครบสิบสองรอบเจ็ดปี ให้คืน...
หน้าถัดไปติดกันแน่นด้วยคราบน้ำ
ปู่คงปรากฏข้างเธอและคว้าสมุดไป สีหน้าของเขาไม่มีมุกเหลืออยู่
“ใครซ่อนไว้” เมษาถาม
เขามองปก มองรอยตัด และพลิกมันกลับไปกลับมาราวกับเป็ของที่คนแปลกหน้าทิ้งไว้
“ข้า...”
เมษารอ
“ข้าจำไม่ได้ว่าเคยมีเล่มนี้”
เสียงน้ำไหลดังมาจากภายในหน้ากระดาษ ทั้งที่สมุดแห้งอยู่ในมือ
เมษาเอื้อมรับก่อนเขาจะทำตก ปู่คงไม่ปล่อยทันที นิ้วของเขาเย็นจนแทบไม่มีน้ำหนัก
“คืนนี้อย่าให้ใครย้ายศาล” เขาพูด “มีบางอย่างค้างอยู่ใต้สมอ”
“ถ้าฉันอยู่เฝ้า คุณจะบอกความจริงไหม”
ปู่คงมองเธอเหมือนพยายามนึกว่าเคยรู้จักกันเมื่อใด
“จะพยายามจำให้ได้”
หลัง 17:17 ไม่นาน เมษานั่งข้างศาลพร้อมแฟ้มสัญญา สมุดที่ส่งเสียงน้ำ และเทพผู้ซึ่งจำไม่ได้ว่าสมุดไปอยู่ในฐานศาลได้อย่างไร
หมุดสำรวจถนนสะท้อนแสงอยู่ตรงแนวรากมะขาม
บนแบบสัมภาษณ์ทั้งสามชุด ช่องยินยอมยังว่างเปล่า
1K
