แสงตะวันยามเช้าส่องมากระทบแม่น้ำโขง ขณะที่ลมพัดพื้นผิวน้ำแลดูเหมือนผ้าไหมสีทอง กำลังพลิ้วลม เสียงนกร้องเจื้อยแจ้ว ต่างบินออกหากินยามเช้า แว่วเสียงระฆังดังมาจากวัด หมู่บ้านคงอยู่ไม่ไกล
มณฑา์ค่อยๆ ลืมตาขึ้น แล้วกวาดตามองไปรอบๆ เธอยังไม่รู้ว่าอยู่ที่ไหนเพราะเผลอหลับไปหลายชั่วโมง เสียงหวูดดังขึ้น ทุกคนใตื่น เมื่อเดินทางถึงฐานทัพบ้านบึงสาน ทหารประกาศให้ผู้ลี้ภัยลงจากรถ สำหรับคนเจ็บมีหมอมารับตัว ไปรักษาที่ห้องพยาบาล ส่วนคนที่เหลือให้ไปยืนเข้าแถวที่สนาม
ทหารฝรั่งเศสหลายคนเดินนับจำนวนผู้ลี้ภัย และถามชื่อ บางคนแจ้งชื่อที่ตั้งขึ้นเองตอนนั้น บางคนไม่ให้ข้อมูลอะไรเลย การสอบถามจึงเป็ไปอย่างเคร่งเครียด ทุกคนยืนเข้าแถวหน้ากระดานเรียงหนึ่ง มณฑา์รู้สึกอึดอัดอย่างบอกไม่ถูก ที่จะต้องไปยืนเข้าแถวเหมือนเป็เชลย ภายในค่ายมีบ้านพักที่สร้างขึ้นชั่วคราวห้าหลัง ส่วนที่พักสำหรับทหารฝรั่งเศส ตัวบ้านจะทำจากไม้ไผ่หลังคามุงหญ้า ส่วนที่พักของเชลย เป็หลังคามุงหญ้าเหมือนกัน แต่ตัวบ้านทำจากเศษไม้เก่าๆ ที่นำมาจากซากกระท่อมเก่าของชาวบ้านแถบนั้น
ในค่ายนี้ มีเชลยถูกจับมาหลายคน หน้าที่คือทำงานแต่เช้า กวาดพื้น หุงข้าว ซักเสื้อผ้าของทหาร เชลยเป็ผู้ชายทั้งหมด ส่วนมากจะเป็ทหารเวียดนาม ทหารฝรั่งเศสจะไม่ทำร้ายเชลย ยกเว้นบางกรณี คือเชลยทำผิดกฎ จะมีการลงโทษตามระเบียบ ผู้กองเชอร์วี่ เดินมาท่าทาง ขึงขัง เคร่งขรึม มือถือโทรโข่ง พร้อมกับทหารล่ามอีกสามคน ทหารตะเบะคำนับ อย่างพร้อมเพรียง.. มณฑา์ใ เขาอีกแล้วหรือ นายทหารคนนี้เป็ใคร เกี่ยวข้องอะไรกับเมืองไทย ทำไมถึงพูดภาษาไทยได้ พูดภาษาลาวได้ แต่ไม่พูดภาษาอังกฤษ เธอครุ่นคิด
ผู้กองเชอร์วี่ กวาดตามองไปทั่วแล้วประกาศเป็ภาษาถิ่นว่า
“...ขอให้ทุกคนอยู่ในความสงบ …ในนามของกองทัพรบนอกประเทศ ภาคพื้นตะวันออกไกลฝรั่งเศส ซึ่งได้ปฏิบัติหน้าที่ ในประเทศลาว ฐานที่มั่นบ้านบึงสาน แขวงคำม่วน ขอแสดงความเสียใจ กับความสูญเสียในครั้งนี้ … ทางกองทัพจะช่วยเหลือและให้ที่พักพิงชั่วคราว เท่าที่เราทำได้ ขอให้ทุกคนแจ้งชื่อ กับทหาร กรุณาให้ความร่วมมือทั้งคนไทยและคนลาว ตอนนี้เราไม่รู้ได้ว่าพวกคุณเป็ใคร ชื่ออะไร มาจากไหน เวลานี้ พวกคุณอยู่ในความควบคุมของกองทัพฝรั่งเศส กรุณาอย่าต่อต้าน”
เขาพูดน้ำเสียงเฉียบขาด สีหน้าเคร่งเครียด
ผู้กองเชอร์วี่มองรอบๆ อีกครั้ง เห็นมณฑา์ยืนนิ่งก้มหน้าในแถว ทหารถามชื่อเธอก็ไม่ตอบ หน้าตาของเธอเปื้อนฝุ่น เรือนผมเต็มไปด้วยละอองฝุ่นสีดำ เขาเองก็ยังจำหน้าผู้ลี้ภัยไม่ได้เลยว่า แต่ละคนหน้าตาเป็อย่างไร เพราะทุกคนตัวมอมแมมเปื้อนฝุ่นและควันไฟ
“ กองทัพ มีกฎอยู่ว่า… ห้ามผู้ลี้ภัยคนใดหลบหนี ออกไปจากค่ายเป็อันขาด ห้ามมีการต่อต้านเกิดขึ้นซึ่งทำให้เกิดความวุ่นวาย และทางกองทัพไม่อนุญาต ให้ติดต่อกับผู้ใดที่ไม่เกี่ยวข้องในค่ายนี้ หากทางเราจับได้ว่ามีการลักลอบส่งข่าว หรือแจ้งจุดยุทธศาสตร์ ที่ใดในเขตการยึดครองของกองทัพฝรั่งเศส ให้คนภายนอกรู้ เราจะถือว่าคนๆนั้น เป็ผู้ต่อต้านและตกเป็เชลยทันที และจะได้รับโทษตามกฎของกองทัพ”
ผู้กองเชอร์วี่ แจ้งกฎของทางกองทัพให้ทุกคนทราบ ผู้ลี้ภัยหลายคนไม่พอใจส่งเสียงโห่และต่อว่า
“พวกเฮาบ่อแม้นนักโทษ.. บ่อได้เฮ็ดหยังผิด บ่อสมควรตั้งกฎบ้าๆพวกนี้ บ้า ไปๆ ฝรั่งไสหัวไปเลย ไป”
หลายคนะโไม่หยุด มณฑา์ฉุนขึ้นมาทันที ไม่พอใจเหมือนกัน
“อะไรกัน! ในสัญญาว่า ผู้ลี้ภัย ไม่ใช่เชลย เราควรจะได้รับอิสระให้มากกว่านี้ แผ่นดินล้านช้างเป็ของคนลาว เป็อู่ข้าวอู่น้ำของเขา พวกคุณต่างหาก สมควรจะออกไปซะให้พ้นๆ รุกรานประเทศไทยไม่พอ ยังจะคิดปล้นแผ่นดินบ้านพี่เมืองน้องของไทยอีก พวกคุณเป็โจร ที่ไม่สมควรจะอยู่ประเทศในแดนศรีวิไล ตะวันตกด้วยซ้ำ ฮึ ฝรั่งเศส เป็เศษฝรั่งล่ะสิ เศษสวะที่ชาวโลกเขาคายทิ้ง มันน่าขยะแขยง รู้ไว้ซะ เรา้าอิสระเดี๋ยวนี้!!!... ”
เธอพูดกระแทกเสียงใส่ สายตาของเธอจ้องเป๋งไปที่เขา อย่างหยามิ่ และดูแคลน
มณฑา์ ฉุนขึ้นมาอีก ใช้คำพูดถากถางต่างๆนานา เธอคิดว่าไม่ยุติธรรมที่ถูกกักบริเวณ
“ใจเย็นๆอีนางเอ้ย …ตอนนี้เฮาต้องยอมเขา มันบ่อมีประโยชน์แล้ว เฮาบ่อมีทางเลือกแล้วล่ะนาง”
คนลาวยืนข้างๆ เอ่ยขึ้น ปลอบใจเบาๆเป็ภาษาลาว มณฑา์ไม่ยอมหยุด
“คิดว่าพวกเราสิ้นไร้ไม้ตอก ไม่มีที่พักพิง งั้นรึ ฉันไม่คิดว่าการทำแบบนี้เป็การช่วยเหลือ คุณระแวงคนลาวทุกคนที่อยู่ในเหตุการณ์ คุณคิดว่าพวกเราเป็หน่วยกู้ชาติ ไร้เหตุผลสิ้นดี น่าจะแยกแยะได้ว่าชาวบ้านธรรมดากับผู้ต่อต้าน มันต่างกันยังไง เราขอนอนกลางป่า ขุดมัน กินดิน ดีกว่าที่จะมาพึ่ง พวกศัตรู ปล่อยพวกเรา เดี๋ยวนี้นะ! เราเปลี่ยนใจแล้ว! จะไม่ขอลี้ภัยต่อไป”
มณฑา์ พูดด้วยน้ำเสียงเฉียบขาด หน้าตาพร้อมลุย ผู้ลี้ภัยทุกคนเห็นด้วย ส่งเสียงร้องสนับสนุน
ผู้กองเชอร์วี่ เดินช้าๆ ตรงมาหามณฑา์ อย่างท่าทางเด็ดเดี่ยว ภูมิฐาน มือข้างหนึ่งเขาถือโทรโข่ง เขาเดินผ่านหน้าทหาร ไปยืนประจันหน้ากับเธอ จ้องมองหน้า ..หน้าตาหล่อนั้นสงบ เยือกเย็น
“คุณชื่ออะไร!.. เป็อะไร! ..ทำไมไม่บอกชื่อกับทหาร”
เขาถามคาดคั้น มณฑา์นิ่่ง ไม่ตอบ
“กรุณาให้ความร่วมมือ คุณไม่มีทางเลือก”
เขาพูดต่อด้วยน้ำเสียงเด็ดขาด พลางละสายตาจากใบหน้ามอมแมมของหญิงสาว
“ไม่มีทาง! ที่ฉันจะร่วมมือ กับพวกรุกราน บ้านเมืองคนอื่น”
เธอกระชากเสียงใส่เขา ทุกคนเงียบกริบ
มณฑา์ยืนนิ่งสีหน้าคับแค้นใจ ผู้กองเชอร์วี่ เงียบ นิ่งไป หันมามองหน้าที่เปื้อนมอมแมมของเธอแวบหนึ่ง นึกเจ็บใจที่เธอไม่ทำตามคำสั่ง แล้วเขาก็พูดอย่างตั้งใจให้ทุกคนได้ยินกันทั่ว โดยไม่ใช้โทรโข่งว่า
“ในยามา คำสั่งของผู้ยึดครอง ถือว่าเด็ดขาดที่สุด ไม่มีประโยชน์ ถ้าจะมาพูดเื่ที่มันผ่านไปแล้ว สิ่งที่สำคัญตอนนี้ คือการรู้จักเอาตัวรอด รักษาชีวิตไว้ให้ดี ชีวิตในยามา มันสั้น ขอให้ทุกคนรักตัวเอง กินให้อิ่ม นอนให้หลับ ให้รักษาลมหายใจเอาไว้ก็พอ ทุกคนเดินตามทหารไป กองทัพจัดเตรียมที่พักไว้ให้แล้ว อาหาร น้ำ ตามที่เห็น ถ้าใครกินไม่ได้ ก็ช่วยอะไรไม่ได้ ในยามนี้ เรา เลือกไม่ได้ ทหาร! กรุณาแปลให้คนบางคน ที่ไม่เข้าใจและสับสนเื่ภาษา ให้เข้าใจด้วย ขอบใจ”
เขาพูดเหมือนท่องบทมาจากหนังสือ ใบหน้าเข้มๆตึงๆนั้นผ่อนคลายลง สุดท้ายเขาก็ไม่ปล่อยให้ใครเป็อิสระในตอนนี้
ผู้กองเชอร์วี่ พูดภาษาไทยได้บ้าง มีล่ามชาวลาวแปลเป็ภาษาลาวให้คนลาวฟังอีกครั้งหนึ่ง แต่คนลาวส่วนมากฟังภาษาไทยเข้าใจ เขาทอดสายตา มองนิ่งที่ใบหน้าเปื้อนฝุ่นของมณฑา์แวบหนึ่งก่อนที่จะหันตัวกลับไปยัง ที่พักของเขาอย่างรวดเร็ว พร้อมทหารสองคน เดินตามหลังไปติดๆ มณฑา์หน้าชาเพราะถูกจับจ้อง อย่างผู้ที่ยอมจำนน เจ็บใจ และคิดที่จะหาทางหนีออกจากค่ายให้เร็วที่สุด
หลังจากที่ผู้ลี้ภัยได้เข้าที่พัก ทหารจัดหาอาหารและเครื่องนุ่งห่มให้ ทุกคนได้รับผ้าห่มคนละผืน หมอนใบเล็กๆคนละใบ และเสื้อผ้าเก่าๆที่ยังใส่ได้ ห้องอาบน้ำกับห้องสุขา อยู่ติดกัน แยกฝั่งหญิงชาย ทหารจะไม่ใช้ห้องน้ำร่วมกับผู้ลี้ภัย กระท่อมแบ่งเป็สามหลังสำหรับผู้หญิงและเด็ก อยู่หลังละสิบคน ส่วนผู้ลี้ภัยผู้ชายให้ไปอยู่รวมกับเชลย ทุกคนเข้าใจซึ่งกันและกันเพราะตกที่นั่งลำบากเหมือนกัน ถึงแม้ว่าจะพูดกันคนละภาษาก็ถือว่าลงเรือลำเดียวกัน
่เย็นหลังจากอาบน้ำเสร็จแล้ว มณฑา์รู้สึกสบายตัวมาก เธอนั่งเอนหลังพิงต้นไม้ หน้ากระท่อมที่พักผู้ลี้ภัยหญิงและเด็ก ซึ่งบางคนก็นอนหลับด้วยความอ่อนเพลีย มณฑา์นั่งมองฟ้าที่มีแสงจันทร์สลัวๆ ทางน่านฟ้าฝั่งไทย มองเห็นสายน้ำโขงอยู่ไม่ไกลนัก เธอคิดถึงบ้านเหลือเกิน ป้าแก้วเดินมาทัก เธอสะดุ้งนิดๆ ตื่นจากภวังค์
“อ้าวหนู ยังไม่นอนอีกเหรอ ดึกแล้วนะ มานั่งทำอะไรตรงนี้ เดี๋ยวยุงกัดหรอก ดูสิตอนนี้ไข้ป่าระบาดกันทั่ว คนฝั่งนี้นะถ้าจับไข้ละก็ ต้องนั่งเรือข้ามฟากไปหาหมอที่โรงหมอธาตุพนม ฝั่งโน้นแนะ หยูกยาก็ไม่มี เฮ้อ มันจะรบกันไปถึงไหนน้อ”
ป้าแก้วเอ่ยถาม แล้วค่อยๆนั่งลงปรับทุกข์กับมณฑา์
“เรียกป้าว่า.. ป้าแก้วนะ คำแก้วจ้ะ”
ป้าแก้วบอกชื่อ มณฑา์หันมามองป้าแก้วแล้วยิ้ม
“หนูชื่อมณฑา์จ้ะ เรียกสั้นๆว่า มณฑา ก็ได้จ้ะ เอ๊ะ ป้าแก้วมาทำอะไรที่ท่าแขกคะ”
เธอชวนป้าแก้วคุย ป้าแก้วก้มหน้าสะท้อนใจ ถอนหายใจยาว
“อ่อ.. บ้านป้าอยู่ฝั่งไทยโน้นแน่ะ คนธาตุพนม แต่ป้าเป็ครูสอนโรงเรียนประถมจ้ะ ่ปิดเทอม ก็มาค้าขายผ้าไหมที่ท่าแขก กำลังขายดีแท้ๆ ตอนนี้ร้านพังหมดไม่เหลืออะไรเล้ย ดีนะที่รอดชีวิตมาได้ เด็กหญิงคนนั้นก็หลานป้า เรียกมันว่าไหมแก้วละกัน โดนเศษเหล็กบาดเท้าบวมเชียว หมอเย็บแผลให้แล้วนอนหลับซะแล้ว”
ป้าแก้วตอบ ท่าทางดูหนักใจมากๆ.
ป้าแก้วรู้สึกชอบมณฑา์ที่มีน้ำใจและเข้มแข็ง เลยอยากเป็มิตรกับเธอ มณฑา์รู้สึกเศร้า ที่ได้ยินเื่ของป้าแก้ว แต่เธอก็เริ่มมีความหวังขึ้นมาบ้าง บางทีป้าแก้วอาจจะช่วยแนะนำทาง ที่จะหนีออกจากค่ายได้ ที่แรกที่จะไปและปลอดภัยคือบ้านยายของเธอ เพราะค่ายนี้ตั้งอยู่ริมโขงไม่ไกลจากหมู่บ้านบึงสาน
“ป้าแก้ว หนูอยากจะหนี จากที่นี่ให้เร็วที่สุด หนูอยากไปหายาย บ้านยายอยู่บ้านบึงสาน อยู่ไกลจากค่ายมั้ยคะ”
เธอกระซิบถาม ป้าแก้วรีบเอามือปิดปากเธอไว้ แล้วมองซ้ายมองขวา เอ่ยเบาๆ ด้วยน้ำเสียงสั่นว่า
“จุ๊..จุ๊ !... อย่าหลุดปากออกไปเชียวว่าจะหนี เกิดมันจับได้ทำไงล่ะ ใจเย็นๆ ค่อยวางแผนกันเงียบๆ ไม่ใช่ตอนนี้..”
มณฑา์ยิ้มเยาะ เธอไม่กลัว ป้าแก้วเล่าต่อ
*“*ฟังนะหนู ป้าจะเล่าอะไรให้ฟังแล้วหนูเงียบๆไว้นะ เมื่อก่อน มีทหารกู้ชาติลาวคนหนึ่ง หนีตายข้ามไปฝั่งไทยโน้น แต่ก่อนเขาเคย ซื้อผ้าไหมที่ร้านป้า เขาเล่าว่าเขาหนีรอดจากค่ายทหารฝรั่งไปได้ ตอนนั้นมีเชลยเวียดนามสามคน หลบหนีออกไปพร้อมกับเขา แหกค่ายที่นี่แหละ แล้วฝรั่งมันรู้ทัน ตอนแรกมันก็ทำเหมือนจะปล่อยไป เชลยนะ วิ่ง! เลาะริมโขงไปซะไกล มันปล่อยให้เชลยวิ่งไปจนหมดแรง พวกทหารฝรั่งมันก็กระจายกำลังออกไล่ล่า ทั้งเฮลิคอปเตอร์และก็เรือยนต์ เหมือนล่าสัตว์เลย แล้วมันก็ยิง! ทีละคน! ทีละคน! ทีละคน! เสียงปืนดังขึ้นสามครั้ง ทุกอย่างก็จบ แล้วมันก็ดึงเอาป้ายชื่อทหารสามคนนั้น เก็บใส่กล่องไว้ ส่วนศพทหาร มันก็เอา รถจิ๊บลากมาที่ค่าย แล้วประกาศให้เชลยทุกคนมาดู ไม่ให้เอาเป็เยี่ยงอย่าง แล้วมันก็เอาศพใส่แพไม้ไผ่ นอนเรียงกันสามคน ราดน้ำมัน แล้วก็จุดไฟเผา ปล่อยแพไหลไปตามลำโขงลงไปทางปากเซโน้น จากนั้นมันก็สีซอฝรั่งดังไปทั่ว เหมือนพิธีกรรมอะไรสักอย่าง เชลยเวียดนามที่เหลือ ต่างร้องไห้เสียใจ บางคนเห็นแล้วก็เสียสติไปเลยนอนผวากลัวตลอดเวลา ส่วนเชลยชาติอื่นก็ทำได้แค่ปลอบใจ ทำอะไรไม่ได้ กฎคือเชลยหนีถ้าจับได้คือตาย มันโหดร้ายมาก รู้มั้ยหนู คืนนี้ป้าคงนอนไม่หลับเลย กลัว ”
ป้าแก้วตัวสั่นมองซ้ายมองขวา แล้วพูดต่อว่า
“หนู ป้าๆๆ ว่าๆ เราเข้าไปข้างในกระท่อมกันเถอะ… อยู่ตรงนี้มันหวิวๆไงไม่รู้ ในค่ายนี้มันๆมีคนตายไม่รู้เท่าไหร่แล้ว”
มณฑา์ได้ฟัง เธอไม่ได้รู้สึกกลัว ยิ่งทำให้เธอเกลียดพวกฝรั่งเศส มากขึ้นเป็ทวีคูณ
“ป้าคะ… แล้วตอนนั้น ..คนที่ยิงเชลยเป็ใครละคะ ใช่มันมั้ยคะ… ทหารคนนั้น” เธอถาม
“ เื่นี้ …ป้าๆ…ไม่ๆรู้ จ้ะ… หนู..หมายถึงนายทหารคนนั้นเหรอ ป้าว่าไม่ใช่มั้ง น่าจะเป็ทหารคนอื่นมากกว่า ดูแกออกจะมีน้ำใจนะ ดูอย่างวันนี้สิ ป้าว่าแกดูมีเหตุผลดี เราอยู่กินในค่ายเขา ก็ควรจะปฏิบัติ ตามคำสั่งเขา มันถึงจะถูก เขาให้ทำอะไรก็ยอมๆเขาไปก่อน นะหนูนะ ไม่งั้น ทุกคนจะเดือดร้อนกันไปหมด”
ป้าแก้วบอกเสียงสั่น ๆ เตือนด้วยเหตุผล ไม่อยากให้ มีเื่กันมากกว่านี้ มณฑา์ทำหน้าดื้อใส่
ทันใดนั้นทั้งสองก็ได้ยินเสียงไวโอลิน ดังแว่วมาจากที่ไม่ไกลนัก เป็เพลงเศร้า ซึ้ง ไพเราะ ทั้งสองสะดุ้ง มองหน้ากัน เงียบนิ่ง ตะลึงฟัง พยายามมองหาที่มาของเสียง ดังมาจากไหน ป้าแก้วเริ่มตัวสั่น.พูดเสียงสั่นๆว่า
“ใช่แล้ว!.. หนูได้ๆ ยินมั้ย.. นี่ไงเสียงซอฝรั่ง ฟังแล้วขนลุก แล้วๆมันๆดังมาจากไหน เราเข้าไปข้างในเถอะ ได้เื่แล้วมั้ยล่ะ ป้าบอกหนูแล้วไง ผผผี…. หลอก ”
ป้าแก้วหน้าซีดมณฑา์ นั่งนิ่งไม่ได้กลัวอะไร สีหน้าสงบ ระงับความรู้สึก“ซอฝรั่งอะไรจ้ะป้า นั่นมันเสียงไวโอลิน ต่างหาก.. คนสีไวโอลิน.. เพลงคุ้นๆนะคะ เหมือนเพลงไทย เพลงลมพัดชายเขา ผีที่ไหนเล่นไวโอลินได้ล่ะป้า”
มณฑา์บอก ป้าแก้ว อึ้งไปนิดๆ แล้วพยักหน้าเนิบๆ
“ไม่ต้องกลัวหรอก ไปเข้านอนกันเถอะ เดี๋ยวตื่นสาย ป้าทำใจสบายๆนะคะ อีกไม่นาน ทุกอย่างก็จะดีขึ้น เมื่อาจบ” มณฑา์รีบแทรกขึ้น พลางขยับลุกขึ้นเดิน ยกแขนเอื้อมไป โอบไหล่ป้าแก้วเดินเข้าไปในกระท่อม
มณฑา์พยายามข่มตาหลับ เสียงไวโอลินยังคงบรรเลงต่อไป คงบรรเลงกล่อมทุกคนให้หลับ คนสีไวโอลินคงจะนอนไม่หลับเหมือนกัน เสียงนั้น เศร้า คร่ำครวญ รอคอย ผิดหวัง ฟังแล้วชวนให้คิดถึงบ้าน คิดถึงพ่อแม่ ไม่รู้ทางฝั่งไทยจะเป็อย่างไรบ้าง พ่อกับแม่คงเป็ห่วงเธอมาก ป่านนี้คงรู้ข่าวการโจมตีเมืองท่าแขกแล้ว น้ำตาเริ่มไหลออกมาช้าๆ เธอพยายามกลั้นเสียงสะอื้นไว้ ไม่ให้ทุกคนได้ยิน เพราะทุกคนหลับหมดแล้ว มีเพียงเสียงไวโอลินแว่วตามสายลมประสานเสียงนกร้องดังมาจากป่า เป็ระยะๆ
แสงจันทร์สลัวๆ สาดแสงลอดฝากระท่อมที่สานด้วยไม้ไผ่ แลดูเป็ริ้วแสงสีทอง หลายริ้ว ทำให้มองเห็นคนนับสิบทั้งเด็กและผู้ใหญ่ นอนห่มผ้าเรียงราย หลับไปด้วยความอ่อนล้า
4K
