ซอมพอถวายอินทร์ สุวรรณโคมคำนครแห่งสายนที

ชายหนุ่มยกมือขึ้นปิดปากมัน ความเงียบจึงเกิดขึ้น มีเสียงพูดคุยดังขึ้น นั่นคือเสียงของหมื่นมั่นอิงแลใครอีกคนที่หน้าเรือน

“ครูบาท่านให้มาตามขุนหลวงไปพบ”

“ขอรับ ข้าจะแจ้งพระองค์ให้ เณรกลับไปก่อนเถิดหนา แล้วข้าพเจ้าจักเร่งให้พระองค์รีบตามไป”

เสียงสนทนามีเพียงเท่านั้นแล้วเงียบไป ไม่นาน หมื่นมั่นอิงก็เดินขึ้นเรือนมา “ฝ่าพระบาทเจ้า ครูบาเจ้าสบปินให้สามเณรมาตามพระองค์ไปพบพระเจ้าข้า”

“เออ กูได้ยินแล้ว มึงไปเตรียมน้ำท่าให้กูที กูจักอาบน้ำก่อนค่อยไปพบครูบาท่าน” เสียงคนในห้องสั่งการ

ไอ้หมื่นมั่นอิงหันไปมองโอ่งดินเผา ที่มีน้ำอยู่จนเต็มหน้าชานเรือน แล้วให้ฉุกคิดขึ้นมา มันยิ้มที่มุมปากเข้าใจในความหมายขององค์เจ้าเหนือหัว

“พระเจ้าข้า ข้าแลไอ้แก้วลูน จักรีบไปตักน้ำบ่อ[32]หน้าลานข่วงวิหารนะพระเจ้าข้า”

เสียงฝีเท้าหายลงเรือนไปแล้ว อีเอื้องสายรีบลุกขึ้นคว้าเอาผ้านุ่งผ้าเคียนอกมาแต่งตัว แต่มือใหญ่กลับรั้งแขนนางเอาไว้ “จักรีบไปไย”

“ฟ้าเริ่มมืดแล้ว เจ้านางซอมพอจักร้องเรียกหาข้าเจ้า พระองค์เองก็ต้องไปพบครูบาท่านมิใช่หรือ”

มือหนาคลายออก ปล่อยให้นางยอดดวงใจแต่งตัว ตนเองก็คว้าเอาผ้านุ่งมาสวมลอยชายเรียบง่าย ไม่นุ่งเก้นหม่ำเช่นที่เคย

“เอื้องพี่ให้เจ้า…” พระองค์ยื่นส่งมีดน้อยเล่มยาวราวสองคืบนับจากปลายจรดด้าม ปลอกแลด้ามจับทำจากงาช้างมีค่า แกะลวดลายงามตา หุ้มข้อปล้องด้วยเงิน มัดเชือกห้อยพู่ดำ นางมองดูมีดเล่มงามในมือของชายคนรักด้วยความสงสัย

“นี่อะไรกันเจ้าคะ”

“มีดพี่นี้มีอาคม เจ้าจงเอาติดกายไว้ป้องกันตนแลเจ้านาย หากยามคับขันจงใช้มันป้องกันตนเอง พี่รู้ว่าเจ้าแลเจ้านางซอมพอรู้เชิงดาบ แต่บุรุษกับสตรีนั้นแรงต่างกันมากหลาย อย่างไรพี่ก็ห่วงเจ้านักแม่เอื้องสาย วันพรุ่งพี่จักไปเวียงทุ่งหลวง จากกันครานี้ กว่าจะได้พบกันอีกไม่รู้เมื่อใด เจ้าพี่ขุนอินทร์ถวายไม่ให้พี่กลับเวียงชัย จนกว่าจะจัดการเรื่องเจ้านางซอมพอจบ พี่จำต้องไปดูเวียงทุ่งหลวงสักครา หากมีสงครามต่อกัน จักได้รู้นอกออกใน จบสิ้นเรื่องแล้ว พี่จักพาเจ้าไปอยู่ด้วยกันยังเวียงชัย”

เอื้องสายโผเข้าสวมกอดชายคนรัก พระองค์มิได้มองมันเป็นเพียงของเล่น แต่พระองค์ทรงรักมันด้วยใจจริง คำเอ่ยแทนตนก็เปลี่ยนไป ฟังดูหวานหูไม่ห้วนจนดุดันเช่นที่เคยเป็น ความลึกซึ้งของหนุ่มสาว มีดีเช่นนี้นี่เอง

         อีเอื้องเดินขึ้นเรือนพิมานเจ้านางในเวลาย่ำค่ำ พวกทาสกำลังเร่งมือจุดคบประทีบให้ความสว่าง เจ้านางซอมพอนั่งอยู่บนแหย่งกลางเรือน นางนั่งขัดเงาฝักดาบให้เจ้าหาญ ที่เริ่มเป็นรูปเป็นร่างจวนเสร็จสมบูรณ์

“กลับมาเสียมืดค่ำเลยหนาอีเอื้อง ทำไมฤา ขุนหลวงท่านเจ็บมากนักฤา มึงถึงหายหัวไปเสียเป็นครึ่งข้อนวัน” เจ้านางซอมพอเอ่ยถามมัน ทั้งที่มิได้เงยหน้ามอง

“เจ้านางเจ้าขา…”

ผู้เป็นนายละสายตาจากงานในมือ มองหน้านางข้าหลวงคนสำคัญ “กูว่าอันใดมึงหรือยัง มาทำหน้าเศร้ากระไร ขุนหลวงทรงเดินทางมาไกลก็เพื่อมึง ไม่ไปพบปะกันสิแปลก กูยังอดมิได้ที่จะอิจฉามึง ดูฤากูรอขุนหลวงอินทร์ถวายทุกเมื่อเชื่อวัน แต่พระองค์ก็ทรงยุ่งการกิจจนหลงลืมกู แต่กับขุนหลวงพรหมเสกที่อยู่ไกลถึงเวียงชัย กลับสามารถดันด้นมาได้ก็เพื่อมึง สำคัญนักนะอีเอื้อง อีฟั้น…” นางหันไปเรียกนางข้าหลวงร่างท้วม อีฟั้นหายเข้าไปในห้องบรรทม เพียงครู่ก็ยกกำปั่นใบย่อมออกมา

“สูมึงเขาทั้งสอง อยู่รับใช้กูมาตั้งแต่เล็กแต่น้อย วิ่งเล่นด้วยกู รับใช้ด้วยกู ยามนี้เป็นสาวใหญ่แล้ว จำต้องออกเรือนเป็นเรื่องธรรมดา กูเองก็เช่นกัน ยังมิรู้ได้ว่าชีวิตตนจะไปตกอยู่ที่แห่งใด หากขุนหลวงอินทร์ถวายมารับกูมิได้ดั่งปากว่าไว้ กูก็คงต้องไปยังเวียงทุ่งหลวง มึงทั้งสองก็เช่นกัน ยามนี้ขุนหลวงเวียงชัย เดินทางมาออกปากของเอื้องสายน้องกู ไปเป็นสนมถึงเวียงชัย กูผู้พี่…จะไม่มีของใดให้น้องได้เยี่ยงไร สมบัติเหล่านี้เล็กน้อย กูแบ่งเป็นสองส่วนเท่ากัน กำปั่นนี้ของมึง แลผ้าผ่อนทั้งพับนั่นด้วย มึงออกไปเป็นพระสนมต่างกับอีฟั้น จักน้อยหน้าสตรีเวียงอื่นมิได้ ผ้านี้กูทอเก็บไว้นานแล้ว ยกให้มึงนะเอื้อง”

อีเอื้องสุดกลั้น น้ำตาไหลนองหน้า ยามแรกคิดว่าจักโดนดุด่า มิคิดเลยว่าเจ้านางเหนือหัวกลับเตรียมสิ่งนี้เอาไว้คอยท่า อีเอื้องรีบคลานเข่าเข้าไปซบหน้าลงบนตักของเจ้านางซอมพอ ร่ำไห้ด้วยความรักต่อผู้เป็นนาย อีฟั้นเห็นเช่นนั้นก็อดไม่ได้ที่จะคลานเข่าเข้าไปสวมกอด ทั้งอีเอื้องแลผู้เป็นนายไว้เช่นกัน

“เจ้านาง ข้าเจ้ายังมิไปด้วยขุนหลวงพรหมเสกดอกเจ้าข้า เจ้านางเองยังลูกผีลูกคนอยู่เลย ชีวิตภายหน้าวันพรุ่งวันฮือยังมองมิเห็นหนทางจักก้าวเดิน ให้อีขี้ข้าผู้นี้ได้เดินเคียงข้างพระองค์ไปก่อนเถิดหนา ข้าเจ้าทำใจมิได้ หากต้องละทิ้งพระองค์ไปในยามนี้”

“แล้วมึงทำใจละขุนหลวงท่านไปได้ฤา เอื้องเอ๋ย…มึงเลือกชีวิตของมึงเถิด กูนั้นจักไปที่ใด ก็ไปเป็นเมียเขาทั้งนั้น มิได้ไปถูกเขาเข่นฆ่าเสียเมื่อไร พอ ๆ สูมึงเขาจะมากอดกูทำไมกัน อากาศร้อนปานนี้ กูรำคาญ เอาเถิด มึงสองจักเอาอย่างไรก็สุดแล้วแต่ สมบัตินี่กูตั้งใจแล้วว่าจักให้ ก็เก็บไปเสียเถิด ถือว่ากูให้เป็นสมบัติติดกาย อีฟั้นหากกูไปพ้นเรือน มึงก็ตกลงกับผู้บ่าวบ้านใดไปเสียสักคน ออกไปให้พ้นกำแพงเวียง ไปใช้ชีวิตที่เหลือของมึงเสีย”

นางข้าหลวงทั้งสองกราบพระบาทเจ้านางซอมพอด้วยน้ำตาที่อาบแก้ม มันสองให้คำมั่น หากมิได้ส่งเจ้านาง แลเห็นเจ้าเหนือหัวแห่งตนร่มเย็นเป็นสุข มันสองก็จักมิยอมจากไปไกล ทำเอาเจ้านางซอมพอที่แสร้งเข้มแข็งมาตลอด ต้องเสียน้ำตาให้กับอีขี้ข้าผู้ภักดี

         เจ้ามหาชีวิตขุนอินทร์ถวาย เจ้าแสนเมืองสิงห์พร้อมทหารองครักษ์ติดตาม ยืนมองดูคุ้มร้างท้ายเวียงแก้ว อันเป็นสถานที่กักขังเจ้าอินทร์สรงผู้วิปลาสด้วยมนต์ดำ หญ้ารกสูงท่วมหัว ไม้ใหญ่ทิ้งใบแห้งร่วงโรย บรรยากาศรอบเรือนชวนวังเวงจนขนหัวลุก บางครามีเสียงสะอื้นร้องไห้โหยหวน บางครามีเสียงกรี๊ดร้องภาวนาร้องขอชีวิต

“ไอ้แสนเป็งมันมัวไปทำอันใดอยู่ เหตุใดถึงปล่อยปะให้ที่นี่ตกอยู่ในสภาพเยี่ยงนี้ กูรึกำชับหนักหนาให้ดูแลไอ้อินทร์สรงให้ดี เหตุใดถึงปล่อยปะละเลยจนคุ้มเรือนดูเก่าโทรมได้ถึงเพียงนี้”

ทหารเวรยามที่ถูกส่งมาดูแล รีบเข้ามากราบพระบาทเจ้าผู้เป็นมหาชีวิต “ฝ่าพระบาทเจ้า แสนเป็งล้มป่วยได้หลายเดือนแล้วพระเจ้าข้า พวกข้าเองก็ถูกผลัดเปลี่ยนกันมาตลอด ด้วยต่างไม่มีใครรับมือต่อเจ้าอินทร์สรงได้ แลที่ท่านแสนเป็งล้มป่วย ก็เป็นผลมาจากเจ้าอินทร์สรงเป็นผู้กระทำ”

“มันเป็นบ้าเช่นนั้น จักทำกระไรได้ พวกมึงล้วนเป็นคนปกติ สู้ผีบ้ามิได้ฤา”

คำถามของเจ้าแสนเมืองสิงห์ ทำให้นายทหารยาม ต้องหันหลังเผยรอยกัดให้เจ้านายทั้งสองพระองค์ได้ดู

“เจ้าอินทร์สรงราวกับหมาบ้า เพลามิถูกใจก็กระโดดกัดคน ท่านแสนเป็งหนักสุด ถูกกัดเข้าที่ท้องแขนจนเนื้อขาดเป็นแผลใหญ่ บางวันมีแรง บางวันซมไข้เจ็บกาย รักษาหยูกยาใดก็มิบรรเทา พวกข้าพเจ้าก็ดูแลกันไปเท่าที่ได้ หากเจ้าอินทร์สรงจักทรงระงับอารมณ์ลงได้บ้าง ทุกอย่างจักมิยุ่งยากเช่นนี้เลยพระเจ้าข้า พอพระองค์เป็นเยี่ยงนี้ ก็พาลทำให้ผู้คนหวาดกลัว จนไม่มีใครกล้ามารับใช้ดูแล พวกมันยอมหวายลงหลัง ดีกว่าต้องมีถูกกัดกินพระเจ้าข้า”

เจ้ามหาชีวิตขุนอินทร์ถวาย เดินเข้าไปถึงด้านในห้องคุมขัง กลิ่นเหม็นมูลแลอาจมก็ลอยมาประทะจมูกจนต้องเบือนหน้าหนี

“ฝ่าพระบาทออกไปด้านนอกเถิด” แสนเมืองสิงห์ที่เห็นสภาพแล้วยากเกินกว่าจักรับได้ รีบกันขุนหลวงนายตนไว้ มิต้องการให้พระองค์ต้องมาเห็นภาพอนาถใจ

แต่ขุนหลวงอินทร์ถวายกลับผลักร่างสหายออก ทรงมองดูร่างของน้องชายที่นั่งจมกองขี้เยี่ยว ผมเผ้ายุ่งเหยิงจับก้อนจนเป็นสังกะตัง สิ้นสภาพราชบุตรรูปงาม นานแรมปีด้วยเรื่องราวพัวพันพันตรู จับทัพทำศึกสูญเสียแลมีชัย สูญสิ้นพี่ชายแลบิดาในเวลาไล่เลี่ยกัน จนหลงลืมคนยากผีงำเอาดวงจิตไปหลบซ่อนเร้นกายอยู่ท้ายวัง ทรงออกคำสั่งดังลั่น จนทหารเวรยามต้องวิ่งกรูกันเข้ามาหน้าตาตื่น

[32]น้ำบ่อ : น้ำที่ได้จากการขุดบ่อถึงชั้นน้ำใต้ดิน ใช้สำหรับดื่มและประกอบอาหารในชุมชนโบราณ เนื่องจากมีความใสสะอาดกว่าน้ำผิวดิน ชาวล้านนาและผู้คนในลุ่มแม่น้ำโขงมักถือว่าบ่อน้ำประจำหมู่บ้านเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ มีผีบ่อหรือสิ่งคุ้มครองสถิตอยู่ ในตำราโบราณ มังรายศาสตร์ หรือตำราสร้างบ้านแปงเมือง มักจะเน้นย้ำเรื่องการรักษาสิ่งแวดล้อมรอบบ่อด้วย เช่น การปลูกต้นไม้ให้ร่มเงาแต่ต้องไม่ใช่ไม้ที่มียางเป็นพิษ